ห้าธาตุ 五行 คืออะไร
วงจรก่อเกิด–พิฆาต ครบทุกลำดับ

วงจรก่อเกิด 相生 (แม่เลี้ยงลูก)

ธาตุแต่ละตัวหล่อเลี้ยงธาตุถัดไปเป็นวงกลม ไม้→ไฟ→ดิน→ทอง→น้ำ→วนกลับไม้:

1. 木 ธาตุไม้ ก่อเกิด 火 ธาตุไฟ — ไม้เป็นเชื้อให้ไฟลุกโชน
2. 火 ธาตุไฟ ก่อเกิด 土 ธาตุดิน — ไฟเผาสรรพสิ่งเป็นเถ้าถ่านกลายเป็นดิน
3. 土 ธาตุดิน ก่อเกิด 金 ธาตุทอง — ดินเป็นแหล่งก่อเกิดแร่ธาตุและโลหะ
4. 金 ธาตุทอง ก่อเกิด 水 ธาตุน้ำ — โลหะเย็นรวมหยดน้ำ (และหลอมเป็นของเหลว)
5. 水 ธาตุน้ำ ก่อเกิด 木 ธาตุไม้ — น้ำหล่อเลี้ยงให้ไม้เติบโต

วงจรพิฆาต 相克 (ควบคุมข้ามธาตุ)

แต่ละธาตุควบคุมอีกธาตุที่อยู่ถัดไปหนึ่งขั้นในวงพิฆาต ไม้→ดิน→น้ำ→ไฟ→ทอง→วนกลับไม้:

1. 木 ธาตุไม้ ควบคุม 土 ธาตุดิน — รากไม้ชอนไชยึดและแทรกดิน
2. 土 ธาตุดิน ควบคุม 水 ธาตุน้ำ — ดินกั้นและซับน้ำ
3. 水 ธาตุน้ำ ควบคุม 火 ธาตุไฟ — น้ำดับไฟ
4. 火 ธาตุไฟ ควบคุม 金 ธาตุทอง — ไฟหลอมละลายโลหะ
5. 金 ธาตุทอง ควบคุม 木 ธาตุไม้ — โลหะ (ขวาน–มีด) ตัดโค่นไม้

อีกสองลำดับที่ตำราไม่ค่อยพูด: ระบาย 相泄 และ ย้อนพิฆาต 相侮

ระบาย (相泄): กลับทางก่อเกิด — “ลูกดูดพลังแม่” ยิ่งลูกแรง แม่ยิ่งอ่อน เช่น ไฟระบายพลังไม้ (ไม้ยิ่งเผาไฟยิ่งโหม ไม้ยิ่งหมด) · ใช้หลักนี้เวลานายวันแข็งเกิน ตำราให้ “ระบาย” ด้วยธาตุที่นายวันก่อเกิด

ย้อนพิฆาต (相侮): เมื่อธาตุที่ถูกควบคุม “แข็งเกินไป” จะย้อนทำร้ายผู้ควบคุม เช่น ปกติทองคุมไม้ แต่ถ้าไม้แข็งมาก ขวาน–มีดกลับบิ่น (木侮金) · หรือปกติดินคุมน้ำ แต่ถ้าน้ำมากเป็นอุทกภัย ดินกลับพังทลาย (水侮土) — เป็นเหตุผลว่าทำไม “มากเกิน” ก็ไม่ดี ต้องดูสมดุล ไม่ใช่ยิ่งเยอะยิ่งดี